Meteoroloog Harry Otten

harry-ottenWie herinnert zich de eerste keer niet? Voor mij gebeurde het voor het eerst tijdens mijn huwelijksreis in 1973 maar daar was heel wat aan vooraf gegaan.

Ik neem u, of liever mezelf want u bent waarschijnlijk een stuk jonger dan ik, mee terug naar 15 februari 1961. Ik zat in de tweede klas van de middelbare school, het Onze Lieve Vrouwe Lyceum in Breda. Kort nadat we op school kwamen, mochten we allemaal weer naar buiten want op die heldere ochtend ging de zon steeds verder schuil achter de maan. Uiteindelijk bedekte de maan ruim 90% van de zon en het werd merkbaar donkerder. In het zuiden van Frankrijk, delen van Noord-Italië en verder naar het oosten in delen van Roemenië, Bulgarije en de Sovjet Unie bedekte de maan de zon helemaal en was er sprake van een totale zonsverduistering.

Deze eclips boeide me meteen en ik begon erover te lezen. Zo begreep ik dat op 11 augustus 1999 een totale eclips nog dichterbij zou komen en die wilde ik uiteraard zien ook al was het nog 38 jaar weg. In 1973 zouden we echter op huwelijksreis naar Kenia gaan en een paar maanden voor de reis las ik dat er op 30 juni een langdurige totale zonsverduistering plaats zou vinden in het noorden van dat land. In die turbulente junimaand van 1973 zou ik afstuderen, trouwen en op huwelijksreis gaan. Het vertrek van die reis was gepland voor 30 juni en daarmee zou ik de eclips precies missen. Ik had al een brief naar het reisbureau geschreven of de reis niet een paar dagen vervroegd kon worden, maar precies toen ik naar de brievenbus liep, plofte er een brief van het reisbureau op de mat: de reis werd met een paar dagen vervroegd.

Al snel wist ik mijn zwager en schoonzus waar we logeerden ervan te overtuigen dat deze eclips een unieke aangelegenheid was. Vroeg in de morgen van 30 juni reden we daarom weg uit Kiambu, een kleine stad net ten noorden van Nairobi. De eclips zou plaatsvinden in de tweede helft van de middag. Het kostte af en toe moeite om de vaart erin te houden. Zo kregen we diverse lekke banden en enige overredingskracht was nodig om een waterval, die er de volgende dag ook nog zou zijn, links te laten liggen. Fascinerend was het om voor de auto een leeuw te zien die net daarvoor een geit verorberd had, maar ook die mocht het zien van de eclips niet in de weg staan.

Toen we ver genoeg in het gebied waren waar de maan de zon helemaal zou bedekken, de totaliteitszone, maakten we ons klaar om de eclips te zien. Er waren nog stapelwolken, maar die werden allengs dunner en plotseling was het alsof het licht uitging: de verduistering was totaal. De hete gaswolk rond de zon, de corona, ontvouwde zich voor onze ogen en Venus werd duidelijk zichtbaar. Aan het eind van de totaliteit die voor ons ongeveer drie minuten duurde, trokken er schaduwen over de grond. Later begreep ik dat die veroorzaakt werden door het licht dat nog door de dalen op de maan de aarde kon bereiken en zoals natuurkundigen zeggen interferentie veroorzaakt. In de zone waar de totaliteit het langste duurde, was de zon ruim zeven minuten door de maan afgeschermd. Zo’n lange verduistering zal niemand van ons tijdens zijn leven nog vanaf de grond meemaken.

De prestigieuze Concorde die een paar jaar daarvoor in gebruik werd genomen vloog met de totaliteit mee. Het totaliteitspad trekt een stuk sneller over de aarde dan de Concorde kon vliegen, maar toch konden de passagiers van ongeveer 30 minuten totaliteit genieten.

De jaren daarna waren druk met werk, eerst op het KNMI en later op het door mij opgerichte bedrijf Meteo Consult. Pas in 1998 zou ik toekomen aan mijn tweede eclips en dat was op Curaçao. Met een oud collega van het KNMI, Jacob Kuiper, besloten we met het oog op de eclips van 1999 een boek over eclipsen te schrijven. Het werd een groot succes met ongeveer 50.000 verkochte exemplaren.

Ik had me ondertussen voorgenomen om geen eclips meer te missen. Helaas werkte het weer op die 11e augustus 1999 in Frankrijk niet mee. Er hing een dicht wolkendek en omdat ik me gecommitteerd had aan een TV rapportage voor RTL kon ik niet weg. Precies twee minuten nadat de totaliteit voorbij was, trok het wolkendek open; net te laat.

In de jaren daarna brachten eclipsen me naar fascinerende gebieden: Zimbabwe, Zuid-Afrika, Antarctica, de Pacific bij Pitcairn, Niger, de Gobi woestijn in China, de Pacific bij Iwo Jima, Paaseiland (totaliteit tijdens het laatste kwartier van de WK finale tussen Spanje en Nederland!), Australië en Oeganda.

Eclipsen zijn goed voorspelbaar. Iedere 18 jaar, 10 of 11 dagen afhankelijk van het aantal schrikkeljaren en 8 uur zijn zon en maan in vrijwel exact dezelfde positie. Alleen gebeurt de volgende eclips dan net iets verder naar het noorden of zuiden op de aardbol. Het duurt echter meer dan 1200 jaar voordat de cyclus van eclipsen van noord naar zuid of van zuid naar noord getrokken is en weer van de aardbol verdwijnt. Vanwege die 8 uur is iedere volgende eclips ongeveer 120 graden naar het westen toe. Na 54 jaar en ruim een maand komt de eclips dus weer terug in ongeveer hetzelfde gebied, alleen wat noordelijker of zuidelijker.

De eclips van 15 februari 1961 uit het begin van mijn verhaal komt dus weer terug in maart 2015. Hij is totaal bij de Far-Oer eilanden en ook op Spitsbergen. Met Troll Travel kunt u er nog naartoe.

En met die eclips van mijn eerste keer op 30 juni 1973? Daar is ook wat mee aan de hand want dit is een eclips die iedere keer wat verder naar het noorden komt. Op 7 oktober 2135 komt hij precies boven Nederland aan en dat is dan voor het eerst sinds 1715 dat er in Nederland een totale zonsverduistering plaatsvindt. We zullen het geen van allen meer meemaken net zo min als die van 2142 en 2151 die ook totaal zijn in delen van Nederland.